Friday, September 23, 2011

मी पाहिलेली छटाक मुंबई..

मी पाहिलेली छटाक मुंबई
मोठ्या मनाच्या थोड्याच माणसांची,
प्रचंड प्रॅक्टिकल आणि उतू जाणाऱ्या श्रीमंतीची,
लिटरली गगनचुंबी टॉवर्सची आणि क्लासिक आर्किटेक्चरल इमारतींची,
चाळींची, वन रुम किचनमधल्या दिमाखदारपणाची आणि
फुटपाथवर झोपणाऱ्या ,एक घोंगडं-ताट-तांब्या एवढाच संसार असणाऱ्या म्हातार आजीचीही,
9.53 वगैरे मला कधीच न पकडता येणाऱ्या लोकल्सची,
मुंबईत चहा चक्क पार्सल मिळतो आणि शहाळंही...!!
लोक समोसा-पाव, भजी-पाव खातात
सरदारच्या पावभाजीसाठी, प्रकाशच्या वड्यासाठी आणि भरतक्षेत्रमधल्या साड्यांसाठी चक्क रांगा लावतात.
मुंबईत गोष्ट सुंदर, भारी, ग्रेट नसते तर ती 'सेक्सी' असते..
मुंबई कष्टकऱ्यांची-
रेल्वे लाईनच्या मध्ये राखलेल्या छोट्या तुकड्यांवर चक्क भाज्या पिकवणाऱ्यांची,
रानभेंडी, रेन ट्री, पेल्टाफोरम आणि मध्येच वाकलेल्या केळींचीही....
मुंबई घाणेरड्या हवामानाची, तिखटा-हळदीला बुरशी लागण्याची,
धाडकन अचानक कोसळणाऱ्या पावसाची
मग हापिसात थ्री-फोर्थ पँटी घालण्याच्या फॅशनीची
आणि त्या पावसातल्या वाफाळणाऱ्या मॅगीची
कायम शेवाळलेल्या भिंतींची..
आणि मला आवडणाऱ्या व्हायब्रंट कलर्सनी रंगवलेल्या
'हम पंछी इक तार के' वगैरे लिहिलेल्या क्रिएटिव्ह भिंतींचीही !
(बहुधा लोकांनी लघवी करु नये म्हणून...)

मुंबईचे सगळे आमदार, नगरसेवक 'कार्यसम्राट' असतात,
म्हणूनच कचराकुंड्या भरभरुन वाहतात, गटारी तुंबतात, माणसं मरतात
मुंबईतली माणसं कायम पैश्यांविषयी बोलतात
आणि सोनचाफ्याची फुलं घेताना मात्र भाव करतात...

मुंबई प्रचंड व्हरायटीची, सोयी सुविधांच्या सुकाळाची
साध्या मिरच्यासुद्धा सहा-सात प्रकारच्या मिळण्याची,
माझ्यासाठी मुंबई म्हणजे,
प्रवासाचं कधीच न वाटणारं 'डेस्टिनेशन'
कामाच्या ठिकाणी सुमारांची सद्दी,
अर्ध्या हळकुंडानं जेजुरी झालेल्या माणसांची गर्दी,
च्यायला 'क' च्या बाराखडीनं माझ्या डोक्याची होणारी मंडई,
शीण घालवणारा लाडका समुद्र,
कोपऱ्यावरचा चाफा पाहून कुणाची तरी आठवण येणं.......
कधीच वेळेवर न होणारं जेवण,
ड्यूटी संपवून भाग भाग डी के बोस करत गाठावी लागणारी लायब्ररी,
अंगणात गेल्यासारखी दर आठवड्याची दादरची फेरी,
फुटाणे खाउन लाडावलेली कबुतरं आणि कर्कश्श कावळे,
मुंबई विझलेल्या गिरण्यांच्या चिमण्यांची,

मुंबई म्हणजे भर समुद्रात उभी करुन ठेवलेली वरळी - वांद्रे सी लिंक ची सतार,
मुंबई भिकबाळी घातलेल्या गणपती बाप्पाची,
देवनारच्या TISS मधल्या दृष्ट लागण्याजोग्या शांततेची,
मुंबई जिथं बसमधल्या लेडिज सीटवर पुरुष कधीच बसत नाहीत...
मुंबई ट्रेनमध्ये भजनं म्हणणाऱ्या, गणपती बसवणाऱ्या , गटारी साजरी करणाऱ्या उत्साही जनतेची,
मुंबई साईबाबांच्या भक्तांची,
मुंबई घरं नसलेल्या कित्येकांची,
वाहणाऱ्या कचराकुंडीत उभारुन पाव शोधणाऱ्या पोराची,
रक्ताळलेल्या माथ्याचं पोर घेउन स्टेशन-स्टेशनवर भीक मागणाऱ्या आईची
ताई, घरची आठवण येतीय म्हणून भर ट्रेनमध्ये माझ्यासमोर रडणाऱ्या बांगड्या विकणाऱ्या -बोटभर चिंधीची
आणि काहीच न करु शकणाऱ्या हताश माझीही.......







Monday, March 14, 2011

Love each other or perish - W.H.Auden.

''जो पर्यंत आपण इतरांवर प्रेम करत असतो आणि ती प्रेमभावना आपल्या मनात ताजी असते, तोपर्यंत आपण मेलो तरीही त्यांच्या पासून दूर जाऊ शकत नाही. आपण निर्माण केलेलं प्रेम त्यांच्या सोबत राहतंच . आपल्या आठवणी राहतात. आपण जगताना ज्यांना -ज्यांना प्रेमळ स्पर्श केला, पोषण केलं, शिकवलं, त्या प्रत्येकाच्या हृद्यात आपलं अस्तित्त्व असतं.''
- from Tuesdays with Morrie - Mitch Albom
यानंतर मी फक्त 'आमेन' म्हणू इच्छिते.

Friday, February 25, 2011

आजीजवळ जाऊन सगळी बडबड आणि तणतण मी केली,
माझं बोलणं ऐकून, माझे डोळे पुसून, पाठीवर हात फिरवत
आज्जी फक्त एवढंच म्हणाली,
''पोरी, आयुष्य असंच असतं''
समजूत पटल्यासारखी शांत होऊन मी खोलीच्या बाहेर पडले
तर ती हमसून -हमसून रडू लागली....
तेव्हा मी ही इतकंच म्हणाले,
''आज्जी, तू तरी कुठं सरावलीएस अजून आयुष्याला ?''

Sunday, November 14, 2010

तुम्हांला नाहीच जमायचं.....!

परवा दिवशी पिठल्यासाठी डाळीचं पीठ कालवायला घेतलं. अचानक आवाज आला, ''...तुम्हांला नाहीच जमायचं!'' मला काही कळेचना आवाज कुठुन येतोय ते ! कारण रुममध्ये मी एकटीच होते.च्यायला, आता आपल्याला एकटं असताना भास पण व्हायला लागले की काय, असा विचार करत असतानाच, पुन्हा आवाज आला '' खरंचय नाहीच जमायचं तुम्हांला...!'' पुन्हा आवाज..नीट पाहिलं तर आवाज येत होता डाळीचं पीठ कालवत असलेल्या भांड्यातूनच... !
'' कळलं का नाहीच जमायचं तुम्हांला, माझ्यासारखं सगळ्यात मिसळून जायला..कधी कधी तरीही स्वतःच अस्तित्त्व वेगळं ठेवायला..'' '' म्हणजे?'' '' मी किती वेगवेगळ्या पदार्थात सहज मिसळून जातो ,कित्ती वेळेला माझी गरज पडते तुम्हांला ! आत्ताचंच बघ...भाजीचा पटकन होणारा उत्तम पर्याय म्हणून वापरता ना ब-याचदा मला तुम्ही ?म्हणजे हा रोजचा पदार्थ झाला,पण अगदी खास म्हणवल्या जाणा-या पदार्थातही असतो मी..ढोकळा, मोहनथाळ, बेसनाचा लाडू, सुरळीच्या वड्या, म्हैसूरपाक हे पदार्थ माझ्यामुळेच ओळखले जातात. पण तरीही ब-याच भाज्यांमध्ये साईड आर्टिस्टचं कामही करतोच की मी – मेथीची, पातीची डाळीचं पीठ पेरुन केलेली भाजी, कढी किती नावं सांगू? शिवाय शेव, भजी,फरसाण या चमचमीत पदार्थांची माझ्याशिवाय कल्पना तरी करु शकता का तुम्ही ?’’
बेसन की बात सोचनेवाली थी....!!

Saturday, October 2, 2010

Why 'GANDHIJI' ?


माझ्यासाठी,
१) मानवाच्या वैचारिक आणि माणुसकीच्या उत्क्रांतीतल एक खूप महत्वाचं आणि उन्नत शिखर!
२) जगातला सर्वश्रेष्ठ नेता, ज्यानं रक्ताचा एक थेंबही न सांडता लोकांना जिंकता येतं, हे दाखवून दिलं.
३)त्यांनी 'सत्य' सर्वश्रेष्ठ मानलं.
४) म्हणजेच चुका करत माणूस म्हणून जगण्याची मुभा आहेच, पण त्यातच समाधान न मानता, धीटपणे आपल्या चुका प्रामाणिकपणे मान्य करण्याचा देवत्वाचा मार्गही दाखवला.
५) पैसा आणि संसाधनांनीच (resources) यश आणि समृद्धी आणता येते, हे त्यांनी खोडून दाखवलं.
६) आणि आपल्याला लक्षात ठेवायला सांगितलं,
''वैष्णव जन तो तेणे कहिए जो,
पीड़ पराई जाणे रे!!''

Thursday, August 19, 2010

उतनी दूर मत ब्याहना ...बाबा |

खरंतर हा find आईचा. तिला आणि मला खूप आवडलेली ही कविता.'निर्मला पुतुल' नावाच्या हिंदी कवियित्रीची. संथाळी आदिवासी जमातीत जन्मलेल्या त्या! 'नगारे कि तरह बजते हैं शब्द !' हा त्यांचा गाजलेला कवितासंग्रह. त्यांच्या काही कवितांचा अनुवाद सध्या कविता महाजन करत आहेत.
बाबा,
मुझे उतनी दूर मत ब्याहना,
जहाँ मुझे मिल जाने खातिर,
घर की बकरियां बेचनी पड़े तुम्हें
जंगल नहीं,पहाड़ नहीं जहाँ,
वहाँ मत कर जाना मेरा लगन
वहाँ तो कतई नहीं,
जहाँ की सडकोंपर
मन से भी ज्यादा तेज दौडती हो मोटरगाड़ियाँ

उस घर में मत जोड़ना मेरा रिश्ता,
जहाँ बड़ा सा खुला आँगन ना हो,
मुर्गे की बांग पर होती नहीं हो जहाँ सुबह
और शाम पिछवाड़े से जहाँ
पहाडीपर डूबता सूरज ना दिखे
मत चुनना ऐसा वर,
जो पोचई और हड्डियों में डूबा रहता हो अक्सर,
काहिल-निकम्मा हो,
माहिर हो मेले से लड़कियां उड़ा ले जाने में,
ऐसा वर मत चुनना मेरी खातिर
कोई थारी-लोटा तो नहीं
कि बाद में जब चाहे बदल लुंगी
अच्छा -ख़राब होने पर!

जो बैंत बात में बात करे लाठी डंडा की,
निकले तीर-धनुष, कुल्हाड़ी
जब चाहे चला जाए बंगाल,असम या कश्मीर
ऐसा वर नहीं चाहिए हमें
और उसके हाथों में मत देना मेरा हाथ,
जिसके हाथोंने कभी कोई पेड़ नहीं लगाए,
फ़सले नहीं उगाई जिन हाथोंने,
जिन हाथों ने नहीं दिया कभी किसी का साथ
किसी का बोज़ नहीं उठाया

ब्याहना हो तो वहाँ ब्याहना,
जहाँ सुबह जाकर शाम तक लौट सको पैदल ,
मैं जो कभी रोंऊ इस घाट
तो उस घाट नदी में स्नान करते तुम
सुनकर आ सको, मेरा करुण विलाप
चुनना ऐसा वर,
जो बजाता हो बाँसुरी सुरीली
और ढोल-मांदल बजने में हो पारंगत
बसंत के दिनों में ला सके जो रोज
मेरे जुड़े की खातिर पलाश के फूल ,
जिससे खाया न जाए
मेरे भूखे रहनेपर......
उसीसे ब्याहना मुझे !

Friday, June 18, 2010

एका विलक्षण भारी 'बयो'ची गोष्ट.


खूपच दिवसांपासून मला या पुस्तकावर लिहायचं होतं. ही कथा आहे चतुश्रुंगीच्या यात्रेतल्या पाळण्यात दरवर्षी नव्या अप्रूपानं बसणाऱ्या मुलीची, मेंटलमधल्या माणसांचे वाढदिवस जुन्या कागदांतून शोधून आवर्जून साजरी करणाऱ्या ' पेशंट काय फक्त औशधानेच बरा होतो काय?' असं विचारणाऱ्या डॉक्टरची, ही कथा आहे 'मुक्तांगण' मध्ये हेरखातं ठेवून ब्राऊन शुगरच्या पुड्या बरोबर पकडणार्या 'चतुर' व्यवस्थापकाची, स्वतःच्या पर्समध्ये नेलकटर ठेवून दिसेल त्या मुलांची नखं काढणाऱ्या डॉक्टरीण बाईची, कॅन्सर झालेला असूनही सतत उत्साहानं कामात राहणाऱ्या बाईची, केमोथेरपी चालू असताना त्या खोलीत सरोदची कॅसेट आणि ताजी फुले ठेवणाऱ्या नवर्याची, मुलींसाठी कपडे शिवणार्या आणि वाढदिवसाला आवर्जून पत्र लिहिणाऱ्या 'वेड्या' पण शिस्तशीर आईची. पुस्तकाचं नाव आहे - सुनंदाला आठवताना .


ही सुनंदा म्हणजे डॉ. सुनंदा अनिल अवचट.म्हणजे घासून गुळगुळीत झालेलं वाक्य वापरायचं तर ही 'डोंगराएवढी' बाई उभी होती म्हणूनच अनिल अवचट मोठे होऊ शकले. अवचटांच्या 'स्वतःविषयी ' या पुस्तकात सुनंदाविषयी एक वेगळं प्रकरणच आहे, तेही वाचण्यासारखं आहे. हे पुस्तक सुनंदाच्या मृत्युनंतर १० वर्षांनी छापलं गेलं. व्यसनमुक्तीसाठी काम करणारी पुण्याची 'मुक्तांगण' संस्था डॉ. सुनंदा अवचट यांनीच उभारली, ते ही संस्थेच्या कामाचा कसलाच पूर्वानुभव नसताना! सामाजिक काम केल्याचा कसलाही आव न आणता स्वतःची नोकरी अगदी व्यवस्थित सांभाळून या बाईनी खूप काम केलंय.


या पुस्तकात पाच लेख आहेत. त्यातला 'सुनंदाला आठवताना' हा अनिल अवचट यांचा सह्जीवनावरचा आणि यशोदा वाकणकरचा 'आई, मी आणि पत्रं ' नावाचा हे २ लेख अप्रतिम आहेत. पहिल्या लेखात अनिल- सुनंदा या दांपत्याची सुरुवातीच्या काळातली भांडणं, भांडण्याचा अभ्यास करून कारण शोधण्याची पद्धत, एकमेकांसोबत वाढणं, एकमेकांचे वाढदिवस सिंहगडावर साजरे करणं, प्रत्येकाचा एकेक दोष मिटवण्याची भेट देणं, नकला करणं, तासभर चालणारी जेवणं यासोबतच नंतरच्या टप्प्यात सुनंदाला कॅन्सर आहे हे कळल्यावर कोलमडून न जाता अधिक उत्साहानं आणि रसिकतेनं जीवन जगणं., खरोखर वाचण्यासारखच आहे. रोज रात्री गोळ्या खाण्यासाठी 'आ ' करून तयार होणारी , 'या गोळ्या माझ्या मैत्रिणी आहेत, मी नक्की बरी होणार आहे, कारण मला खूप काम करायचंय' असं म्हणणारी, केमोथेरपीनं डोक्यावरचे सगळे केस गेल्यावर खोटा विग नाकारणारी ,' करायचाय काय तो विग ? मला तू अन तुला मी आहे बस कि मग !' असं 'positive ' जगणं जगणारी सुनंदा बघून मी थक्क झाले. ''सुनंदा गेल्यावर माझा सिंहगड संपलाच, एकदा मुद्दाम प्रभू कुटुंबाला घेऊन सिंहगड फिरलो, सगळ्या जागा पहिल्या पण त्यात 'सुनंदापण' नव्हतं,'' असं बाबा म्हणतात.


शेवटचा यशोदाचा लेखही फार छान आहे, आईनं मुलीला प्रत्येक वाढदिवसाला दिलेली पत्रं त्यात आहेत.मला त्याबद्दल फार बोलता येणार नाही ,पण एक अगदी आतलं -आतलं नातं बघायला मिळतं. सुनंदानी लिहिलेलं एक पत्रच थोडक्यात उद्धृत करते.


''MY YASHO ,
MY NEAREST , MY DEAREST , MY INNOCENCE , MY JOY , MY SWEET SONG , MY FRIENDLY FRIEND , MY DELICATE DANCER , MY SUPPORT , MY CARE TAKER , MY LIFE , MY ONLY CONFIDENCE , MY CONFIDENCE IN CONFIDENCE .
-YOURS ,
आई.''


हे पुस्तक फक्त 'मुक्तांगण व्यसनमुक्ती केंद्र, आळंदी रोड, पुणे' इथंच मिळतं.खरं तर डॉ. सुनंदा अवचट या विषयावर एक आणखी वेगळं, स्वतंत्र पुस्तकच होऊ शकतं, असं वाटतंय. दर्जाच्या मानानं किंमत फारच कमी ठेवलीय - ५० रु.